Jak rozmawiać z dzieckiem o jego rysunkach? Poradnik dla rodziców

Jak rozmawiać z dzieckiem o jego rysunkach? Poznaj sposoby na zadawanie dobrych pytań, rozwijanie wyobraźni i budowanie więzi bez oceniania. 3 tagi: rysowanie dzieci, rozwój dziecka, kreatywność dziecka

Jak rozmawiać z dzieckiem o jego rysunkach? Poradnik dla rodziców.

Jak rozmawiać z dzieckiem o jego rysunkach? Poznaj sposoby na zadawanie dobrych pytań, rozwijanie wyobraźni i budowanie więzi bez oceniania.3 tagi: rysowanie dzieci, rozwój dziecka, kreatywność dziecka
rysunki dziecka, rozmowa z dzieckiem, dziecięca twórczość, interpretacja rysunków dziecka, rozwijanie wyobraźni, emocje dziecka, rysowanie a rozwój dziecka

Rysunek dziecka może być czymś znacznie ważniejszym niż tylko kartką pokrytą kredkami. Dla dorosłego często jest to po prostu obrazek przedstawiający dom, rodzinę, zwierzę, samochód, drzewo albo postać z bajki. Dla dziecka może natomiast stanowić sposób opowiadania o świecie, który je otacza.

Dlatego warto nauczyć się rozmawiać z dzieckiem o jego rysunkach.

Nie chodzi jednak o to, aby za każdym razem próbować odgadnąć, co oznacza każdy kolor, postać czy kształt. Rozmowa o dziecięcej twórczości nie powinna przypominać testu psychologicznego. Znacznie ważniejsze jest stworzenie sytuacji, w której dziecko czuje, że jego pomysł, historia i sposób patrzenia na świat są dla rodzica interesujące.

Czasami wystarczy kilka prostych pytań. Innym razem najlepiej po prostu usiąść obok i pozwolić dziecku mówić.

To właśnie podczas takich rozmów rodzic może dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy: co dziecko lubi, czym się interesuje, co wydarzyło się w przedszkolu, o czym marzy, co je rozbawiło, a czasami również co je zaniepokoiło.

Dlaczego warto rozmawiać z dzieckiem o jego rysunkach?

Dzieci nie zawsze potrafią dokładnie opisać swoje myśli i uczucia. Szczególnie młodsze dzieci mogą mieć problem z wyjaśnieniem dorosłemu, dlaczego coś je ucieszyło, zasmuciło albo zdenerwowało.

Rysowanie daje im możliwość swobodnego tworzenia.

Dziecko może narysować sytuację, która wydarzyła się naprawdę, ale może również stworzyć całkowicie wymyśloną historię. Może połączyć rzeczywistość z fantazją, stworzyć własnych bohaterów albo narysować coś, czego w rzeczywistym świecie jeszcze nie ma.

Dlatego rozmowa o rysunku jest przede wszystkim okazją do rozmowy o dziecku.

Jeżeli rodzic zatrzymuje się przy obrazku i pyta: „Opowiesz mi, co tutaj narysowałeś?”, przekazuje dziecku ważny komunikat: „To, co stworzyłeś, jest dla mnie ważne”.

Nie trzeba przy tym stosować skomplikowanych metod.

Czasami najlepszą reakcją jest zwykłe:

„Widzę, że narysowałeś bardzo dużo rzeczy. Opowiesz mi o tym?”

Takie pytanie otwiera dziecku drzwi do własnej historii.

Najważniejsza zasada: nie zgaduj, tylko pytaj

Jednym z najczęstszych błędów dorosłych jest automatyczne interpretowanie rysunku.

Dziecko pokazuje obrazek, a rodzic mówi:

„To chyba jesteś ty, prawda?”

Albo:

„To jest wasz dom?”

„A dlaczego ten człowiek jest taki smutny?”

„Czy ten czarny kolor oznacza, że jesteś smutny?”

Problem polega na tym, że dorosły może całkowicie się pomylić.

Dziecko mogło narysować czarną postać, ponieważ akurat lubi czarną kredkę. Duży dom może być zamkiem. Zielone słońce może być wynikiem dziecięcej wyobraźni, a nie błędem.

Dlatego zamiast zgadywać, lepiej zapytać.

„Co tutaj narysowałeś?”

„Kto jest na tym obrazku?”

„Co się tutaj dzieje?”

„Opowiesz mi o tym?”

To dziecko powinno być autorem interpretacji własnego rysunku.

Nie poprawiaj dziecka podczas opowiadania

Dziecięcy rysunek często nie wygląda tak, jak dorosły spodziewałby się po przedstawianym przedmiocie.

Dom może być krzywy. Człowiek może mieć bardzo duże ręce. Pies może mieć trzy nogi. Drzewo może być fioletowe, a chmury czerwone.

Nie oznacza to automatycznie, że dziecko zrobiło coś źle.

W twórczości dziecka bardzo ważna jest możliwość eksperymentowania.

Jeżeli dziecko mówi:

„To jest niebieski koń.”

nie trzeba odpowiadać:

„Ale przecież konie nie są niebieskie.”

Można powiedzieć:

„Niebieski koń? Ciekawy pomysł. Jak ma na imię?”

W ten sposób zamiast zamykać rozmowę, rozwijamy ją.

„Co to jest?” nie zawsze jest najlepszym pytaniem

Pytanie „Co to jest?” jest naturalne, ale może być dla dziecka zbyt zamknięte.

Jeżeli dziecko narysowało coś bardzo nietypowego, rodzic może nie wiedzieć, co przedstawia obrazek.

Zamiast:

„Co to jest?”

można powiedzieć:

„Opowiesz mi o tym obrazku?”

To niewielka różnica, ale daje dziecku znacznie większą swobodę.

Może odpowiedzieć jednym zdaniem albo rozpocząć długą historię.

„To jest smok.”

„A co robi smok?”

„Pilnuje zamku.”

„A kto mieszka w zamku?”

„Księżniczka.”

„A dlaczego smok pilnuje zamku?”

I nagle zwykły rysunek staje się początkiem całej opowieści.

Zadawaj pytania otwarte

Dobre pytania to takie, na które nie da się odpowiedzieć wyłącznie „tak” albo „nie”.

Zamiast:

„To jest twój pies?”

lepiej:

„Co możesz mi powiedzieć o tym psie?”

Zamiast:

„Tutaj jest las?”

lepiej:

„Co dzieje się w tym lesie?”

Zamiast:

„Ten pan jest smutny?”

lepiej:

„Jak myślisz, co czuje ten pan?”

Takie pytania zachęcają dziecko do opowiadania.

Mogą również rozwijać słownictwo, umiejętność budowania zdań i logicznego przedstawiania wydarzeń.

Zapytaj dziecko o historię obrazka

Jedną z najlepszych metod rozmowy jest poproszenie dziecka o stworzenie historii.

Można zapytać:

„Co wydarzyło się przed tym obrazkiem?”

„Co wydarzy się później?”

„Kim jest ta osoba?”

„Dokąd ona idzie?”

„Co znajduje się za tym domem?”

„Co ten bohater właśnie robi?”

Dzięki temu dziecko nie tylko opisuje rysunek, ale zaczyna budować narrację.

To bardzo ciekawa forma zabawy językowej.

Można nawet zaproponować:

„Wymyślmy razem historię do tego obrazka.”

Wtedy rodzic dodaje jedno zdanie, dziecko kolejne, a następnie wspólnie można stworzyć całą opowieść.

Nie oceniaj rysunku wyłącznie słowami „ładny” i „brzydki”

„Ale ładny rysunek!”

To bardzo częsta reakcja rodziców. Sama w sobie nie jest niczym złym, ale jeśli pojawia się za każdym razem, rozmowa może szybko się zakończyć.

Dziecko słyszy pochwałę, uśmiecha się i biegnie dalej.

Tymczasem można powiedzieć znacznie więcej.

Na przykład:

„Widzę, że użyłeś tutaj bardzo dużo kolorów.”

„Zauważyłam, że narysowałeś bardzo duże drzewo.”

„Opowiedz mi, co dzieje się tutaj na środku.”

„Widzę, że długo pracowałeś nad tym obrazkiem.”

Takie komentarze pokazują dziecku, że rodzic naprawdę przyjrzał się jego pracy.

Chwal wysiłek, a nie tylko efekt

Dzieci potrzebują pochwał, ale warto zwracać uwagę na sposób ich formułowania.

Zamiast ciągle mówić:

„Jesteś świetnym artystą!”

można powiedzieć:

„Widzę, że bardzo się starałeś.”

„Długo pracowałeś nad tym obrazkiem.”

„Podoba mi się pomysł, który tutaj wymyśliłeś.”

„Sam zdecydowałeś, jakich kolorów użyć.”

„Widzę, że nie poddałeś się, kiedy coś nie wyszło za pierwszym razem.”

Takie komunikaty zwracają uwagę na proces tworzenia.

Dziecko uczy się dzięki temu, że warto próbować, eksperymentować i poprawiać własne pomysły.

Nie porównuj rysunków z pracami innych dzieci

Jednym z mniej korzystnych komunikatów może być:

„Zobacz, jak ładnie narysowała twoja koleżanka.”

Albo:

„Twój brat w twoim wieku rysował znacznie lepiej.”

Dzieci rozwijają się w różnym tempie.

Porównywanie może sprawić, że rysowanie przestanie być zabawą, a zacznie być konkurencją.

Dziecko może dojść do wniosku, że nie jest wystarczająco dobre.

Znacznie lepiej porównywać jego aktualne umiejętności z wcześniejszymi pracami.

Można powiedzieć:

„Pamiętasz swój rysunek sprzed kilku miesięcy? Zobacz, jak teraz rysujesz więcej szczegółów.”

To pokazuje rozwój bez rywalizacji.

Co zrobić, gdy dziecko mówi: „Nie umiem rysować”?

To zdanie warto potraktować poważnie.

Nie trzeba natychmiast odpowiadać:

„Oczywiście, że umiesz!”

Można zapytać:

„Co jest dla ciebie trudne?”

Dziecko może odpowiedzieć:

„Nie umiem narysować człowieka.”

Wtedy można zaproponować wspólne eksperymentowanie.

„Chcesz spróbować razem?”

Ważne jest jednak, aby nie przejąć kartki i nie narysować wszystkiego za dziecko.

Rodzic może pokazać kilka możliwości, ale powinien zostawić dziecku przestrzeń do własnych prób.

Czy rodzic powinien poprawiać rysunek?

Zazwyczaj nie ma takiej potrzeby.

Jeśli dziecko prosi:

„Mamo, pokaż mi, jak narysować kota.”

można oczywiście pomóc.

Warto jednak potraktować to jako wspólną naukę, a nie tworzenie obrazka za dziecko.

Można powiedzieć:

„Spróbujmy najpierw zrobić głowę. Jakiego kształtu będzie?”

Dziecko podejmuje decyzję.

Następnie można wspólnie zastanowić się nad kolejnymi elementami.

W ten sposób rodzic pomaga, ale nadal pozostawia dziecku kontrolę nad własną pracą.

Czy z rysunku można poznać emocje dziecka?

To temat, przy którym trzeba zachować szczególną ostrożność.

W internecie można znaleźć wiele porad sugerujących, że określony kolor albo element rysunku jednoznacznie świadczy o konkretnych emocjach dziecka.

Takie uproszczenia mogą prowadzić do błędnych wniosków.

Czarny kolor nie musi oznaczać smutku. Czerwony nie musi oznaczać agresji. Duża postać nie musi oznaczać dominacji, a mała postać nie musi oznaczać niskiej samooceny.

Rysunek należy zawsze rozpatrywać w kontekście rozmowy z dzieckiem, jego wieku, sytuacji i całego zachowania.

Jeżeli coś rodzica naprawdę niepokoi, pojedynczy rysunek nie powinien być podstawą do stawiania diagnozy.

Znacznie ważniejsze jest obserwowanie dziecka w dłuższym okresie i rozmowa z nim.

Rysunek może być początkiem ważnej rozmowy

Czasami dziecko narysuje coś, co zwróci uwagę rodzica.

Może to być scena z przedszkola, nowa koleżanka, zwierzę, którego wcześniej nie znało, albo sytuacja związana z rodziną.

Nie trzeba od razu zakładać, że rysunek oznacza problem.

Można po prostu zapytać:

„Co tutaj się dzieje?”

Jeśli dziecko chce opowiadać, warto słuchać.

Jeśli nie chce, nie należy go zmuszać.

To bardzo ważna zasada.

Rozmowa powinna być zaproszeniem, a nie przesłuchaniem.

Co zrobić, gdy dziecko nie chce opowiadać?

Nie każde dziecko będzie miało ochotę rozmawiać o swoim rysunku.

Może odpowiedzieć:

„Nie wiem.”

„Nic.”

„To tylko rysunek.”

W takiej sytuacji warto to zaakceptować.

Można powiedzieć:

„Dobrze. Jak będziesz chciał mi kiedyś opowiedzieć, to chętnie posłucham.”

Dziecko otrzymuje wtedy sygnał, że jego prywatność jest respektowana.

Czasami po kilku minutach samo wróci do rozmowy.

Rozmowa o rysunku a rozwój słownictwa

Rozmawianie o obrazkach może być świetnym ćwiczeniem językowym.

Dziecko opisuje osoby, przedmioty, kolory, miejsca i wydarzenia.

Można zachęcać je do używania bardziej szczegółowych określeń.

Zamiast:

„Samochód.”

można zapytać:

„Jaki to samochód?”

„Dokąd jedzie?”

„Kto nim jedzie?”

„Co znajduje się obok drogi?”

W ten sposób zwykła rozmowa może stać się naturalną zabawą rozwijającą język.

Nie musi wyglądać jak lekcja.

Rysowanie jako sposób na wspólne spędzanie czasu

Rozmowa o rysunku nie musi odbywać się wyłącznie po zakończeniu pracy.

Można rozmawiać już podczas rysowania.

Rodzic może usiąść obok i zapytać:

„Co dzisiaj rysujesz?”

„Jakiego koloru będzie dach?”

„Co będzie tutaj?”

Jednocześnie trzeba uważać, aby nie zamienić wspólnego rysowania w ciąg poleceń.

Dziecko powinno mieć możliwość powiedzenia:

„Nie wiem jeszcze.”

To też jest częścią twórczego procesu.

Dziecko nie musi rysować realistycznie

Dorosły często patrzy na dziecięcy rysunek przez pryzmat rzeczywistości.

Dziecko może natomiast kierować się zupełnie innymi zasadami.

Jeżeli chce narysować ogromne słońce zajmujące pół kartki, może to zrobić.

Jeżeli pies ma skrzydła, może być latającym psem.

Jeżeli dom stoi na chmurze, nie trzeba go poprawiać.

W dziecięcej twórczości bardzo ważne miejsce zajmuje wyobraźnia.

Dlatego pytanie:

„Dlaczego dom jest na niebie?”

może być znacznie ciekawsze niż:

„Dlaczego nie narysowałeś domu na ziemi?”

Jak reagować na bardzo nietypowe pomysły?

Czasami dziecko może stworzyć coś, co dorosłego zaskoczy.

Może być to potwór, kosmiczne stworzenie, fantastyczne miasto albo bardzo dziwna historia.

Pierwszą reakcją rodzica powinno być zainteresowanie.

„Wow, opowiedz mi o tym stworzeniu.”

Może się okazać, że dziecko wymyśliło niezwykle rozbudowany świat.

Takie rozmowy mogą rozwijać kreatywność i zachęcać do dalszego tworzenia.

Nie zmuszaj dziecka do tworzenia „ładnych” obrazków

Dziecko nie powinno mieć obowiązku tworzenia obrazków, które podobają się dorosłym.

Jeżeli lubi rysować chaotyczne kreski, może to robić.

Jeżeli przez tydzień rysuje wyłącznie samochody, nie trzeba na siłę proponować mu kwiatków.

Jeżeli chce używać tylko jednego koloru, również jest to jego wybór.

Oczywiście rodzic może proponować nowe zabawy, ale warto odróżnić zachęcanie od zmuszania.

Co powiedzieć zamiast „ładnie”?

Poniżej kilka prostych zwrotów, które można wykorzystać podczas rozmowy:

  • „Opowiesz mi o swoim rysunku?”
  • „Co tutaj się dzieje?”
  • „Kim jest ta postać?”
  • „Co wydarzy się później?”
  • „Skąd przyszedł ten bohater?”
  • „Dlaczego wybrałeś właśnie ten kolor?”
  • „Która część tego obrazka podoba ci się najbardziej?”
  • „Co było najłatwiejsze do narysowania?”
  • „Co było najtrudniejsze?”
  • „Chcesz mi opowiedzieć historię tego obrazka?”
  • „Widzę, że dodałeś tutaj dużo szczegółów.”
  • „Jak wpadłeś na ten pomysł?”

Nie trzeba oczywiście zadawać wszystkich tych pytań.

Czasami wystarczy jedno.

Najważniejsze jest słuchanie

Można znać dziesiątki technik rozmowy, ale żadna nie zastąpi uważnego słuchania.

Kiedy dziecko zaczyna opowiadać, warto dać mu czas.

Nie kończyć za niego zdań.

Nie poprawiać każdej wypowiedzi.

Nie zmieniać tematu.

Nie śmiać się z nietypowych pomysłów.

Dziecko powinno mieć poczucie, że jego historia jest ważna.

Nawet jeśli dorosłemu wydaje się bardzo prosta.

Dla dziecka może być całym światem.

Co zrobić z dziecięcymi rysunkami?

Jeżeli dziecko tworzy dużo obrazków, warto znaleźć sposób na ich przechowywanie.

Można wykorzystać specjalne pudełko, segregator albo teczkę.

Ciekawym pomysłem jest również stworzenie domowej galerii.

Nie trzeba eksponować wszystkich prac jednocześnie.

Można wybrać kilka i zmieniać je co jakiś czas.

Warto również zapisywać datę.

Po kilku miesiącach można wspólnie obejrzeć starsze rysunki.

To może być świetna okazja do rozmowy:

„Pamiętasz, kiedy to narysowałeś?”

„Co wtedy robiłeś?”

„Co teraz narysowałbyś inaczej?”

Dziecko może dzięki temu zobaczyć własne postępy.

Rysunki mogą być piękną pamiątką

Dzieci bardzo szybko rosną.

Sposób, w jaki rysują w wieku czterech lat, będzie zupełnie inny kilka lat później.

Dlatego niektóre prace warto zachować.

Nie muszą być perfekcyjne.

Wręcz przeciwnie.

Najbardziej interesujące po latach mogą okazać się właśnie te bardzo proste rysunki.

Pokazują sposób myślenia i zainteresowania dziecka z określonego okresu życia.

Jak rozmawiać o rysunkach w różnym wieku?

Sposób rozmowy powinien być dopasowany do wieku dziecka.

Małe dzieci

W przypadku najmłodszych dzieci sprawdzą się proste pytania:

„Co narysowałeś?”

„Kto to jest?”

„Jaki kolor wybrałeś?”

Dziecko może odpowiadać pojedynczymi słowami.

To wystarczy.

Przedszkolaki

Starsze dzieci mogą już tworzyć bardziej rozbudowane historie.

Można pytać:

„Co wydarzyło się przed tą sceną?”

„Co stanie się później?”

„Dlaczego bohater tam poszedł?”

Dzieci w wieku szkolnym

Można rozmawiać bardziej szczegółowo o pomyśle, kompozycji i historii.

„Co chciałeś tutaj pokazać?”

„Dlaczego wybrałeś właśnie taki sposób przedstawienia tej sceny?”

„Czy jest coś, co chciałbyś jeszcze dodać?”

W każdym wieku najważniejsza pozostaje jednak ta sama zasada: dziecko jest autorem, a dorosły słuchaczem i partnerem rozmowy.

Czy warto zachęcać dziecko do opowiadania historii?

Zdecydowanie warto, ale bez presji.

Historia może być bardzo krótka.

„To jest pies, który idzie do domu.”

Może też rozrosnąć się do całej opowieści.

Rodzic może pomóc, zadając kolejne pytania.

„Dlaczego pies idzie do domu?”

„Co czeka na niego w domu?”

„Czy ma właściciela?”

„Co wydarzy się jutro?”

W ten sposób rysunek może stać się punktem wyjścia do wspólnej zabawy.

A co, jeśli rodzic nie rozumie rysunku?

To całkowicie normalne.

Nie trzeba udawać, że wszystko jest oczywiste.

Można powiedzieć:

„Nie jestem pewien, co tutaj jest. Opowiesz mi?”

To znacznie lepsze niż wymyślanie własnej interpretacji.

Dziecko może wtedy wyjaśnić swój pomysł.

Czasami okaże się, że coś, co dorosły uznał za drzewo, jest statkiem kosmicznym.

I właśnie dlatego warto pytać.

Dziecko potrzebuje odbiorcy, nie recenzenta

To chyba najważniejsza myśl całego artykułu.

Rodzic nie musi być nauczycielem plastyki.

Nie musi oceniać proporcji.

Nie musi wiedzieć, czy kompozycja jest prawidłowa.

Nie musi analizować każdego koloru.

Wystarczy, że będzie zainteresowany.

Dziecko pokazujące swój rysunek często tak naprawdę mówi:

„Zobacz, co zrobiłem.”

Odpowiedź może więc brzmieć:

„Widzę. Opowiesz mi o tym?”

To proste zdanie może rozpocząć bardzo wartościową rozmowę.

Podsumowanie

Rozmowa z dzieckiem o jego rysunkach nie powinna być egzaminem ani próbą odgadnięcia ukrytych znaczeń. Najważniejsze jest stworzenie atmosfery, w której dziecko może swobodnie opowiedzieć o tym, co stworzyło.

Warto pytać zamiast zgadywać, słuchać zamiast poprawiać i interesować się procesem tworzenia, a nie wyłącznie końcowym efektem.

Nie każdy rysunek musi być piękny. Nie każdy musi przedstawiać coś konkretnego. Nie każdy musi mieć głębsze znaczenie.

Czasami dziecko po prostu chce pobawić się kolorami.

I to również jest bardzo ważne.

Dając dziecku przestrzeń do rysowania, zadawania pytań, wymyślania historii i samodzielnego podejmowania decyzji, rodzic tworzy okazję do rozwijania wyobraźni, języka, samodzielności i twórczego myślenia.

A przede wszystkim pokazuje dziecku, że jego pomysły są warte wysłuchania.

Czasami jedna kartka papieru i kilka kredek może więc stać się początkiem rozmowy, której dziecko potrzebowało bardziej, niż dorosły początkowo przypuszczał.