Nauka przez zabawę – jak zajęcia plastyczne wspierają rozwój przedszkolaka?

Dzieci podczas zajęć plastycznych rozwijających kreatywność i umiejętności manualne

Nauka przez zabawę – jak zajęcia plastyczne wspierają rozwój przedszkolaka?

Dzieci podczas zajęć plastycznych rozwijających kreatywność i umiejętności manualne
zajęcia plastyczne dla przedszkolaka, nauka przez zabawę, wpływ rysowania na rozwój dziecka, zabawy plastyczne dla dzieci

Dziecko w wieku przedszkolnym poznaje świat przede wszystkim poprzez działanie. Dotyka, obserwuje, eksperymentuje, zadaje pytania, próbuje, popełnia błędy i ponownie podejmuje próbę. Właśnie dlatego zabawa jest dla niego czymś znacznie więcej niż sposobem spędzania wolnego czasu. To jeden z najważniejszych sposobów uczenia się.

Szczególne miejsce w codziennych aktywnościach przedszkolaka zajmują zajęcia plastyczne. Rysowanie, malowanie, wyklejanie, lepienie, wycinanie czy kolorowanie mogą wyglądać jak zwykła zabawa przy stoliku. W rzeczywistości podczas takich aktywności dziecko wykonuje wiele złożonych czynności. Musi obserwować, planować ruch, podejmować decyzje, kontrolować pracę dłoni, zapamiętywać określone informacje, a często także wymyślać własne rozwiązania.

Zajęcia plastyczne nie muszą być więc traktowane wyłącznie jako przygotowanie obrazka na wystawę w przedszkolnej szatni. Ich znaczenie jest znacznie szersze. Odpowiednio prowadzone aktywności artystyczne mogą wspierać rozwój motoryczny, poznawczy, emocjonalny, społeczny i językowy dziecka.

Co ważne, dziecko nie musi stworzyć „ładnego” obrazka, aby nauka była skuteczna. Czasami znacznie więcej wartości rozwojowej ma sam proces tworzenia niż efekt końcowy.

Zabawa jest naturalnym sposobem uczenia się dziecka

Dorosły człowiek często oddziela naukę od zabawy. Nauka kojarzy się z książką, ćwiczeniami, zadaniami i koniecznością zapamiętania określonych informacji. Zabawa natomiast wydaje się czymś dobrowolnym i niezobowiązującym.

Dla małego dziecka ten podział nie jest jednak tak wyraźny.

Przedszkolak może nauczyć się bardzo wielu rzeczy podczas pozornie zwyczajnej zabawy. Kiedy układa klocki, poznaje relacje przestrzenne. Kiedy bawi się wodą i piaskiem, obserwuje właściwości materiałów. Kiedy udaje lekarza, rozwija język i uczy się zasad społecznych. Kiedy rysuje dom, człowieka albo samochód, jednocześnie ćwiczy pamięć, obserwację, planowanie i sprawność manualną.

Zajęcia plastyczne są szczególnie interesujące, ponieważ łączą wiele różnych rodzajów aktywności.

Dziecko nie tylko patrzy na kartkę. Musi zdecydować, co chce na niej umieścić. Następnie wybiera narzędzie, kolor i sposób wykonania. Porusza dłonią w określonym kierunku, kontroluje nacisk kredki lub pędzla, obserwuje efekt i w razie potrzeby go poprawia.

W jednej krótkiej aktywności może więc pojawić się bardzo wiele okazji do nauki.

Rysowanie jako ćwiczenie dla małych rąk

Jedną z najbardziej widocznych korzyści zajęć plastycznych jest rozwijanie sprawności manualnej.

Dziecko w wieku przedszkolnym stopniowo zdobywa coraz większą kontrolę nad ruchami dłoni i palców. Nie dzieje się to nagle. Jest to proces, który wymaga wielu powtórzeń i różnorodnych doświadczeń.

Rysowanie kredką wymaga utrzymania narzędzia w dłoni i wykonywania kontrolowanych ruchów. Malowanie pędzlem wymaga innego rodzaju koordynacji. Wycinanie angażuje jeszcze inne umiejętności. Lepienie z plasteliny wymaga używania siły palców, ugniatania, rozciągania i formowania materiału.

Dlatego różnorodność aktywności plastycznych ma duże znaczenie.

Dziecko może jednego dnia rysować grubymi kredkami, innego malować palcem, następnie lepić z masy plastycznej, a później wycinać proste kształty. Każde z tych działań stawia przed ręką inne wymagania.

W efekcie dziecko ma możliwość stopniowego doskonalenia precyzji ruchów.

Dlaczego sprawne dłonie są ważne?

Sprawność dłoni przydaje się nie tylko podczas rysowania.

Dziecko wykorzystuje ją również podczas zapinania guzików, korzystania ze sztućców, ubierania się, manipulowania drobnymi przedmiotami, budowania z klocków czy później podczas pisania.

Dlatego aktywność plastyczna może być jednym z elementów przygotowujących dziecko do bardziej wymagających czynności wykonywanych w przyszłości.

Nie oznacza to jednak, że każde dziecko powinno jak najszybciej nauczyć się perfekcyjnie rysować. W wieku przedszkolnym ważniejsza jest możliwość swobodnego ćwiczenia dłoni i zdobywania doświadczeń.

Koordynacja ręka–oko

Podczas zajęć plastycznych dziecko uczy się także współpracy wzroku i ręki.

Kiedy przedszkolak koloruje określony obszar, patrzy na kartkę i jednocześnie kontroluje ruch kredki. Kiedy rysuje linię, obserwuje jej kierunek. Kiedy wycina, wzrok pomaga prowadzić nożyczki wzdłuż wyznaczonego kształtu.

Ta współpraca może być na początku trudna.

Młodsze dziecko często wychodzi poza kontury, wykonuje nierówne linie albo nie potrafi jeszcze dokładnie odwzorować prostego kształtu. Z czasem kontrola ruchów poprawia się.

Dlatego nie należy traktować niedokładnego kolorowania jako porażki.

Jeżeli dziecko wychodzi poza linię, oznacza to przede wszystkim, że nadal ćwiczy kontrolę ruchu. Właśnie powtarzanie takich czynności daje mu kolejne doświadczenia.

Rysowanie rozwija umiejętność planowania

Zajęcia plastyczne mogą również uczyć dziecko planowania działania.

Wyobraźmy sobie prostą sytuację. Nauczyciel proponuje wykonanie obrazka przedstawiającego park.

Dziecko musi zastanowić się, co chce narysować. Może wybrać drzewa, ławkę, słońce, kwiaty, ludzi czy zwierzęta. Następnie musi zdecydować, gdzie umieści poszczególne elementy.

Nawet jeśli efekt będzie bardzo prosty, proces wymaga podejmowania decyzji.

Starszy przedszkolak może już planować bardziej złożone prace. Może najpierw narysować tło, później główne elementy, a na końcu dodać szczegóły.

Takie doświadczenia pokazują dziecku, że wykonanie większego zadania można podzielić na mniejsze etapy.

Dziecko uczy się podejmowania decyzji

Twórczość daje dziecku możliwość podejmowania decyzji.

Jaki kolor wybrać?

Czy słońce powinno być żółte?

Czy drzewo będzie zielone?

Czy samochód będzie czerwony, niebieski czy fioletowy?

Dla dorosłego są to drobiazgi. Dla dziecka każda taka decyzja jest okazją do samodzielnego działania.

Warto więc nie poprawiać automatycznie dziecięcych pomysłów.

Jeżeli dziecko chce narysować niebieskie drzewo, nie trzeba natychmiast mówić: „Drzewa przecież są zielone”.

Dziecko nie zawsze próbuje odwzorować rzeczywistość. Czasami po prostu tworzy własny świat.

Pozwolenie na takie eksperymentowanie może wspierać samodzielność i kreatywność.

Kreatywność nie polega na rysowaniu idealnych obrazków

Kreatywność często kojarzy się z wyjątkowym talentem artystycznym. Tymczasem w przypadku małych dzieci chodzi przede wszystkim o zdolność do tworzenia pomysłów i poszukiwania własnych rozwiązań.

Dziecko może otrzymać kartkę i kilka kredek, a następnie samodzielnie zdecydować, co z nimi zrobić.

To bardzo proste zadanie, ale daje mu ogromną swobodę.

Nie ma jednej prawidłowej odpowiedzi.

Nie istnieje jeden właściwy sposób narysowania drzewa, domu czy zwierzęcia.

Dzięki temu dziecko może eksperymentować.

Może stworzyć coś zupełnie innego niż kolega czy koleżanka.

I właśnie ta różnorodność jest wartością zajęć plastycznych.

Dlaczego nie warto poprawiać dziecięcych prac?

Jednym z częstych błędów dorosłych jest nadmierne poprawianie prac dziecka.

Rodzic może mieć dobre intencje. Chce pomóc, dlatego poprawia kształt, kolor albo sposób wykonania.

Problem polega na tym, że dziecko może w ten sposób zacząć traktować własną twórczość jako zadanie z jedną poprawną odpowiedzią.

Zamiast pytać:

„Dlaczego zrobiłeś niebieskie słońce?”

lepiej powiedzieć:

„Opowiedz mi o swoim obrazku”.

To niewielka różnica, ale daje dziecku możliwość wyjaśnienia własnego pomysłu.

Może się wtedy okazać, że niebieskie słońce nie było przypadkiem. Było częścią wymyślonej przez dziecko historii.

Zajęcia plastyczne rozwijają wyobraźnię

Wyobraźnia jest niezwykle ważnym elementem dziecięcego rozwoju.

Dziecko potrafi stworzyć w swojej głowie całe historie, których nie ma w rzeczywistości.

Rysowanie pozwala te pomysły przenieść na papier.

Może powstać dom na księżycu, samochód latający nad miastem, kot rozmawiający z psem albo fantastyczne miasto zamieszkiwane przez kolorowe postacie.

Dorosły może uznać taki obrazek za nierealistyczny.

Dla dziecka właśnie ta nierealistyczność może być najciekawszą częścią zabawy.

Twórczość daje więc przestrzeń do ćwiczenia myślenia wykraczającego poza to, co dziecko widzi każdego dnia.

Kolorowanie może być również ćwiczeniem koncentracji

Przedszkolak nie zawsze potrafi długo skupiać uwagę na jednym zadaniu.

Jest to naturalne. Dziecko ma ogromną potrzebę ruchu, poznawania otoczenia i zmiany aktywności.

Jednocześnie stopniowo rozwija zdolność koncentracji.

Kolorowanie może być jednym z prostych sposobów ćwiczenia dłuższego skupienia.

Jeśli dziecko otrzyma ciekawy obrazek, może przez kilka lub kilkanaście minut koncentrować się na wyborze kolorów i wypełnianiu kolejnych elementów.

Nie należy jednak zmuszać dziecka do dokończenia obrazka za wszelką cenę.

Jeżeli aktywność przestaje być interesująca, można zrobić przerwę i wrócić do niej później.

Celem nie powinno być stworzenie idealnie pokolorowanej strony.

Najważniejsze jest doświadczenie związane z samodzielnym działaniem.

Rysowanie może uczyć cierpliwości

Niektóre prace plastyczne można wykonać w ciągu kilku minut. Inne wymagają znacznie więcej czasu.

W przypadku bardziej rozbudowanych projektów dziecko może doświadczać czegoś bardzo ważnego – efekt nie pojawia się natychmiast.

Najpierw trzeba przygotować materiały.

Później wykonać poszczególne elementy.

Następnie je połączyć.

Na końcu można dodać szczegóły.

Taki proces pokazuje dziecku, że niektóre zadania wymagają czasu.

Jest to szczególnie wartościowe w świecie, w którym wiele rzeczy dostępnych jest natychmiast.

Co zrobić, gdy dziecko szybko się nudzi?

Nie każde dziecko będzie zainteresowane długim kolorowaniem.

Niektóre dzieci wolą malować, inne lepić, jeszcze inne wycinać albo budować.

Dlatego nie warto zmuszać wszystkich dzieci do wykonywania identycznych prac.

Można przygotować kilka możliwości.

Na stole mogą znaleźć się kredki, farby, papier, plastelina i bezpieczne nożyczki. Dziecko może wtedy wybrać aktywność, która najbardziej mu odpowiada.

Taki sposób organizowania zabawy daje mu poczucie sprawczości.

Zajęcia plastyczne a rozwój języka

Twórczość może również stać się punktem wyjścia do rozmowy.

Dziecko może opowiedzieć, co narysowało.

Może wymyślić historię przedstawiającą bohaterów obrazka.

Może powiedzieć, dlaczego wybrało konkretny kolor.

Rodzic lub nauczyciel może zadawać pytania:

„Co tutaj się wydarzyło?”

„Kto mieszka w tym domu?”

„Dokąd jedzie ten samochód?”

„Co będzie dalej?”

W ten sposób zwykły rysunek staje się początkiem dłuższej rozmowy.

Dziecko ćwiczy wtedy opisywanie, budowanie zdań, opowiadanie historii i nazywanie emocji.

Rysowanie może wspierać naukę nowych pojęć

Aktywność plastyczna może być również wykorzystywana podczas nauki.

Dziecko może rysować:

  • duże i małe przedmioty,
  • figury geometryczne,
  • zwierzęta,
  • rośliny,
  • pory roku,
  • środki transportu,
  • przedmioty znajdujące się w domu.

Podczas tworzenia można rozmawiać o kolorach, kształtach, wielkości, położeniu i liczbie elementów.

Przykładowo dziecko może narysować trzy jabłka, dwa drzewa i jednego ptaka.

Nie musi nawet wiedzieć, że wykonuje ćwiczenie matematyczne.

W jego odczuciu po prostu tworzy obrazek.

Nauka kolorów przez zabawę

Kolory są naturalnym elementem zajęć plastycznych.

Dziecko może nauczyć się ich nazw poprzez codzienną zabawę.

Można poprosić je o znalezienie czerwonej kredki, a następnie narysowanie czerwonego samochodu.

Można zapytać, jaki kolor powstanie po połączeniu określonych farb.

Można także zachęcić dziecko do wyszukiwania podobnych kolorów w otoczeniu.

Takie doświadczenia są bardziej angażujące niż samo zapamiętywanie nazw.

Zajęcia plastyczne uczą również radzenia sobie z błędem

Podczas rysowania coś może pójść nie tak.

Kredka może wyjechać poza kontur.

Farba może się rozlać.

Papier może się podrzeć.

Dziecko może narysować coś inaczej, niż planowało.

To naturalna część procesu twórczego.

Zamiast traktować błąd jako katastrofę, można potraktować go jako okazję do poszukania rozwiązania.

„Co możemy teraz zrobić?”

To jedno pytanie może być znacznie bardziej wartościowe niż poprawienie pracy przez dorosłego.

Dziecko zaczyna wtedy rozumieć, że pomyłka nie zawsze oznacza koniec zadania.

Wspólne rysowanie wzmacnia relację z rodzicem

Zajęcia plastyczne mogą być również sposobem na wspólne spędzanie czasu.

Nie trzeba przygotowywać skomplikowanych projektów.

Czasami wystarczy usiąść przy stole z dzieckiem i razem rysować.

Co ważne, rodzic nie musi tworzyć pięknego obrazka.

Może sam narysować coś prostego, a następnie poprosić dziecko o dorysowanie kolejnego elementu.

Można stworzyć wspólną historię.

Rodzic rysuje dom.

Dziecko dorysowuje ogród.

Rodzic dodaje psa.

Dziecko tworzy mieszkańców.

W ten sposób powstaje wspólne dzieło, ale przede wszystkim pojawia się rozmowa i współpraca.

Czy dziecko powinno zawsze kolorować zgodnie z rzeczywistością?

Nie.

Kolorowanie może służyć nauce rzeczywistości, ale nie musi się do niej ograniczać.

Jeżeli dziecko koloruje trawę na fioletowo albo słonia na różowo, nie ma potrzeby natychmiast go poprawiać.

Twórczość dziecka nie jest testem wiedzy.

Jeżeli jednak celem zabawy jest nauka, można zaproponować inne zadanie.

Na przykład:

„Spróbujmy teraz pokolorować zwierzę tak, jak wygląda naprawdę”.

Dzięki temu dziecko poznaje różnicę między odwzorowaniem rzeczywistości a swobodną twórczością.

Obie formy mają swoje miejsce.

Jak organizować zajęcia plastyczne w domu?

Nie trzeba posiadać specjalnej pracowni.

Wystarczy niewielki stolik, łatwe do czyszczenia miejsce i podstawowe materiały.

Warto mieć pod ręką:

  • kredki,
  • ołówki,
  • flamastry przeznaczone dla dzieci,
  • papier,
  • farby odpowiednie do wieku,
  • pędzle,
  • plastelinę lub inne bezpieczne masy plastyczne,
  • klej przeznaczony dla dzieci,
  • kolorowy papier.

Materiały powinny być dopasowane do wieku dziecka i używane zgodnie z zaleceniami producenta.

W przypadku młodszych dzieci szczególnie ważny jest nadzór osoby dorosłej.

Nie trzeba kupować drogich materiałów

Kreatywność nie zależy od ceny przyborów.

Dziecko może stworzyć ciekawą pracę z prostych materiałów.

Kartony, rolki papierowe, papierowe talerzyki czy kawałki kolorowego papieru mogą stać się elementami wielu zabaw.

Najważniejsza jest możliwość działania.

Dziecko nie potrzebuje ogromnej liczby produktów.

Czasami kilka kredek i stos zwykłego papieru wystarczy na wiele godzin twórczej zabawy.

Jak zachęcać dziecko, ale nie zmuszać?

To jedna z najważniejszych zasad.

Można zaproponować aktywność, ale nie trzeba wymuszać jej wykonania.

Zamiast:

„Usiądź i pokoloruj obrazek”.

można powiedzieć:

„Mam tutaj kilka nowych kredek. Chcesz zobaczyć, jakie mają kolory?”

Taki sposób może wzbudzić ciekawość.

Dobrze jest również pozwolić dziecku wybrać temat.

Jeżeli jednego dnia chce rysować dinozaury, nie ma potrzeby przekonywać go do kwiatów.

Zainteresowanie dziecka jest jednym z najlepszych punktów wyjścia do nauki.

Rola nauczyciela przedszkolnego

W przedszkolu zajęcia plastyczne mogą być częścią większych projektów edukacyjnych.

Dzieci mogą tworzyć prace związane z porami roku, przyrodą, rodziną, zwierzętami czy wydarzeniami omawianymi podczas zajęć.

Nauczyciel może wykorzystać aktywność plastyczną do rozwijania wielu innych umiejętności.

Przykładowo podczas tworzenia jesiennego drzewa można rozmawiać o zmianach zachodzących w przyrodzie, kolorach liści, pogodzie i porach roku.

Jedna praca może więc stać się punktem wyjścia do rozmowy o wielu różnych rzeczach.

Czy wszystkie dzieci rozwijają się w takim samym tempie?

Nie.

To bardzo ważne, aby nie porównywać dzieci wyłącznie na podstawie ich prac plastycznych.

Jedno dziecko może bardzo dokładnie kolorować obrazki, ale nie lubić malowania farbami.

Inne może tworzyć niezwykle fantazyjne rysunki, ale mieć trudności z wycinaniem.

Jeszcze inne może przez długi czas tworzyć proste obrazki.

Rozwój każdego dziecka przebiega indywidualnie.

Zadaniem dorosłych nie powinno być stworzenie konkurencji między dziećmi, lecz zapewnienie im możliwości zdobywania nowych doświadczeń.

Proces jest ważniejszy niż efekt

To prawdopodobnie najważniejsza zasada dotycząca zajęć plastycznych.

Dorosły często patrzy na gotowy obrazek.

Dziecko natomiast doświadcza całego procesu.

Wybiera kolor.

Dotyka materiału.

Próbuje wykonać ruch.

Obserwuje efekt.

Zmienia decyzję.

Rozmawia.

Eksperymentuje.

Czasami niszczy pracę i zaczyna od początku.

Każde z tych doświadczeń może być elementem nauki.

Dlatego nie warto oceniać aktywności dziecka wyłącznie przez pryzmat estetyki.

Co daje dziecku swobodna twórczość?

Swobodna twórczość daje przede wszystkim przestrzeń do samodzielnego podejmowania decyzji.

Dziecko nie musi za każdym razem wykonywać pracy według gotowego wzoru.

Może samo zdecydować, co chce stworzyć.

To szczególnie ważne w wieku przedszkolnym, gdy dziecko stopniowo rozwija swoją niezależność.

Jeżeli dorosły zawsze mówi:

„Zrób to tak”,

„Pokoloruj to tym kolorem”,

„Tutaj powinno być inaczej”,

dziecko może nauczyć się przede wszystkim wykonywania poleceń.

Jeżeli natomiast czasami słyszy:

„A co ty chciałbyś tutaj narysować?”,

ma okazję ćwiczyć własne pomysły.

Jak połączyć kolorowanie z innymi aktywnościami?

Kolorowanie nie musi być samodzielnym zadaniem.

Można połączyć je z opowiadaniem historii.

Najpierw dziecko koloruje obrazek, a następnie wymyśla historię przedstawiającą bohaterów.

Można też połączyć rysowanie z ruchem.

Po narysowaniu zwierząt dziecko może naśladować sposób ich poruszania się.

Można połączyć plastykę z muzyką.

Dziecko może narysować to, co kojarzy mu się z wysłuchanym utworem.

Możliwości jest bardzo wiele.

Dzięki temu jedna aktywność może angażować kilka obszarów rozwoju jednocześnie.

Kreatywna zabawa bez presji

Warto pamiętać, że zajęcia plastyczne mają przede wszystkim sprawiać dziecku przyjemność.

Jeżeli każda aktywność kończy się oceną, porównywaniem i poprawianiem, może zniknąć najważniejszy element – naturalna ciekawość.

Dziecko powinno mieć możliwość eksperymentowania.

Czasami stworzy coś pięknego.

Czasami obrazek będzie bardzo prosty.

Czasami kartka będzie pełna przypadkowych kresek.

To wszystko jest częścią procesu.

Zamiast pytać:

„Dlaczego tak brzydko narysowałeś?”

lepiej zapytać:

„Co przedstawia twój obrazek?”

Taka rozmowa pokazuje dziecku, że jego pomysł ma znaczenie.

Podsumowanie

Zajęcia plastyczne są czymś znacznie więcej niż sposobem na wypełnienie czasu przedszkolaka.

Rysowanie, kolorowanie, malowanie, lepienie, wycinanie i wyklejanie mogą tworzyć bogate środowisko do zdobywania doświadczeń.

Podczas takich aktywności dziecko ćwiczy sprawność dłoni i koordynację wzrokowo-ruchową, uczy się planowania i podejmowania decyzji, rozwija wyobraźnię oraz ma okazję do swobodnego eksperymentowania.

Twórczość może również stać się punktem wyjścia do rozmowy, nauki nowych pojęć i rozwijania języka.

Nie oznacza to jednak, że każde zajęcia plastyczne muszą być dokładnie zaplanowaną lekcją.

Wręcz przeciwnie.

Czasami najlepszym rozwiązaniem jest po prostu położyć przed dzieckiem kartkę i kilka kredek, a następnie pozwolić mu samodzielnie zdecydować, co chce stworzyć.

Dziecko nie musi stworzyć idealnego obrazka.

Nie musi nawet skończyć rozpoczętej pracy.

Najważniejsze jest to, że podczas tworzenia obserwuje, eksperymentuje, podejmuje decyzje i zdobywa nowe doświadczenia.

Właśnie dlatego nauka przez zabawę jest tak wartościowa.

Dla dorosłego może to wyglądać jak zwykłe kolorowanie obrazka.

Dla dziecka może być jednocześnie ćwiczeniem dłoni, lekcją koncentracji, okazją do rozmowy, eksperymentem z kolorami, treningiem wyobraźni i próbą samodzielnego rozwiązania małego problemu.

A wszystko zaczyna się od prostej kartki papieru i kilku kredek.